به مناسبت ۲۵ نوامبر، روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان
این گزارش به مناسبت روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان تهیه شده و موارد گسترده نقض حقوق زنان کُرد در ایران را در بازه زمانی ۵ آذر ۱۴۰۳ تا ۵ آذر ۱۴۰۴ (۲۶ نوامبر ۲۰۲۴ تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵) بررسی و مستند میکند.
گزارش حاضر بر پایه دادههای ثبت شده توسط شبکه حقوق بشر کردستان و همچنین منابع معتبر دیگر تنظیم شده و شامل موارد بازداشت، صدور و اجرای احکام علیه فعالان زن کُرد، خشونت و زنکشی، و همچنین تجمعات و اعتصابات اعتراضی علیه خشونت و نقض حقوق زنان در کردستان است.
با توجه به محدودیت دسترسی به اطلاعات و جزئیات، نبود امکان فعالیت رسمی سازمانهای مستقل حقوق بشری در ایران، و همچنین فشارهای امنیتی و تهدید علیه قربانیان و خانوادهها، تأکید میشود که آمارها و مستندات موجود قطعاً تمامی موارد نقض حقوق زنان کُرد را پوشش نمیدهد.
در یک سال گذشته، در واکنش به خشونت و زنکشی، صدور حکم اعدام برای زندانیان سیاسی زن کُرد و همچنین به مناسبت روز جهانی زنان، چندین تجمع و اعتصاب در کردستان برگزار شد.
پس از قتل فجیع غزاله حدودی توسط یک مرد در سنندج، جمعی از فعالان حقوق زنان و کنشگران مدنی در ۱۶ دی ۱۴۰۳ در محل وقوع قتل تجمع کردند. معترضان با در دست داشتن پلاکاردهایی با شعار «ژن ژیان ئازادی» خواستار پایان دادن به خشونت ساختاری علیه زنان شدند و بیانیهای در محکومیت «زنکشی» قرائت کردند.
در اقدامی دیگر، جمعی از فعالان زنان در ۲۶ دی ۱۴۰۳ با برگزاری تجمعی در مقابل ساختمان استانداری کردستان در سنندج به تأیید حکم اعدام پخشان عزیزی اعتراض کردند و خواستار لغو فوری این حکم و آزادی تمامی زندانیان سیاسی و عقیدتی شدند.
تجمعکنندگان با در دست داشتن تصاویر پخشان عزیزی و سر دادن شعارهایی در مخالفت با اعدام، بیانیهای را قرائت کردند. در این بیانیه تأکید شده بود که حکم صادر شده علیه پخشان نه تنها غیرمنصفانه است، بلکه نمادی آشکار از بیعدالتی در برابر ارزشهای انسانی و خدمات اجتماعی او محسوب میشود.
همچنین به دنبال فراخوان احزاب سیاسی کردستان برای اعتصاب عمومی در ۳ بهمن ۱۴۰۳ علیه صدور حکم اعدام برای پخشان عزیزی و وریشه مرادی و دیگر زندانیان سیاسی کُرد، اعتصاب گستردهای در بسیاری از شهرهای کردستان، به خصوص سنندج، مهاباد، سقز و دیواندره برگزار شد. همزمان، ۳۵ زن زندانی سیاسی در زندان اوین نیز در حمایت از این اعتصاب دست به اعتصاب غذا زدند.
اعتصاب بازار در کردستان در شرایطی انجام شد که طی روزهای پیش از آن، دهها فعال و شهروند کُرد از سوی نهادهای امنیتی احضار، تهدید و بازجویی شدند و در برخی از شهرها بازداشتهای گسترده صورت گرفت. در روز اعتصاب نیز دهها مغازه به دلیل همراهی با اعتصاب توسط نهادهای امنیتی و اداره اماکن، نشانهگذاری و پلمب شد.
در ۱۷ اسفند ۱۴۰۳، گروهی از فعالان حقوق زنان و کنشگران مدنی به همراه «مادران آشتی»، مراسمی به مناسبت روز جهانی زنان در خارج از شهر سنندج برگزار کردند. شرکتکنندگان با در دست داشتن تصاویر زنان زندانی سیاسی محکوم به اعدام، به احکام صادره اعتراض کرده و با سردادن شعارهایی در حمایت از حقوق زنان، بر ضرورت دستیابی به برابری کامل جنسیتی و لغو هرگونه تبعیض و نابرابری تأکید کردند. در این مراسم بیانیهای قرائت شد و برنامههایی از جمله شعرخوانی اجرا گردید.
این مراسم در حالی برگزار شد که یک روز پیش از آن، اداره اطلاعات سنندج شماری از کنشگران زن و کارگری را احضار و تهدید کرده بود که هرگونه تلاش برای برگزاری یا مشارکت در تجمعات مرتبط با روز جهانی زن با پیگرد قانونی مواجه خواهد شد.
بازداشت
دستکم ۲۳ زن کُرد به دلایل مرتبط با فعالیت مدنی، سیاسی، صنفی، شرکت در تجمعهای مسالمتآمیز یا حتی بدون تفهیم اتهام مشخص بازداشت شدهاند. در اغلب موارد، بازداشت بدون ارائه حکم قضایی صورت گرفته و فرد بازداشتی از حق دسترسی به وکیل و تماس و ملاقات با خانواده محروم بوده است. همچنین مواردی از فشار برای اعتراف اجباری و تهدید خانواده نیز وجود داشته است.
بر اساس اطلاعات موجود، اکثر بازداشتشدگان با قرار وثیقه بهطور موقت آزاد شدهاند، اما زیلان کمانگر، سیروان شاوله، شیدا عزیزی و نوشین (نشمیل) رضایی همچنان در بازداشتگاههای امنیتی و در زندانهای سنندج و ارومیه نگهداری میشوند.
۱. نازنین الیاسی، در تاریخ ۲۶ آذر ۱۴۰۳ پس از احضار تلفنی و مراجعه به اداره اطلاعات مهاباد بازداشت شد. او پس از حدود ۴ ماه نگهداری در بازداشتگاه اداره اطلاعات ارومیه در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۴۰۴ با تودیع وثیقه چهار میلیارد تومانی به طور موقت آزاد شد.
۲. آیدا عمویی، در تاریخ ۲۹ دی ۱۴۰۳ توسط نیروهای وزارت اطلاعات با توسل به خشونت در محل کارش، یک باشگاه ورزشی در سنندج، بازداشت شد. وی در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۴۰۳، با تودیع وثیقه شش میلیارد تومانی به طور موقت از بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج آزاد شد.
۳. پروین ادوایی، فعال مدنی و زندانی سیاسی سابق، در تاریخ ۱ بهمن ۱۴۰۳ پس از احضار تلفنی به ستاد خبری اداره اطلاعات مریوان بازداشت و به بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج انتقال یافت. او حدود یک ماه در سلول انفرادی نگهداری شد و طی این مدت روزانه برای بازجویی به اداره اطلاعات سنندج منتقل میشد. وی در اواسط اسفند ۱۴۰۳ با تودیع وثیقه به طور موقت آزاد شد.
۴. بفرین معروفی، در تاریخ ۱۱ بهمن ۱۴۰۳ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در منزل خانوادگی خود در بوکان بازداشت و پس از چند روز بازجویی در بازداشتگاه اداره اطلاعات ارومیه به بند زنان زندان مرکزی ارومیه منتقل شد. او در تاریخ ۲۷ بهمن همان سال با تودیع وثیقه به طور موقت آزاد شد.
۵-۶. لیلا پاشایی و باران ساعدی، دو فعال حقوق زنان و از برگزارکنندگان مراسم ۸ مارس در سنندج، به ترتیب در ۱۹ و ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ با یورش نیروهای وزارت اطلاعات به منازل خانوادگیشان بازداشت و به بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج منتقل شدند. آنها در تاریخ ۵ فروردین ۱۴۰۴ با تودیع قرار وثیقه بهطور موقت آزاد شدند.
در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۴، لیلا و باران به شعبه دوم بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب سنندج احضار و با دو اتهام جدید «تشکیل گروه غیرقانونی» و «تبلیغ علیه نظام» مواجه شدند. بازپرس پرونده، قاضی رمضانی، در این مرحله میزان وثیقه آنها را افزایش داد.
۷-۸. سهیلا مطاعی و سوما محمد رضایی، دو فعال مدنی و از برگزارکنندگان مراسم ۸ مارس در سنندج در تاریخ ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در دهگلان و سنندج بازداشت و در اواخر اسفند با تودیع وثیقه به طور موقت آزاد شدند.
۹. شنو محمدی، در تاریخ ۳ فروردین ۱۴۰۴ به همراه همسرش، صاحب (آریوان) شاکری، توسط نیروهای وزارت اطلاعات در سنندج بازداشت شد. او در تاریخ ۹ فروردین ۱۴۰۴ با تودیع وثیقه به طور موقت از بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج آزاد شد.
۱۰. فرزانه رشیدی، در تاریخ ۴ خرداد ۱۴۰۴ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در منزل خانوادگیاش در بانه بازداشت و به بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج منتقل شد. همزمان سامان کریمی، همسر او نیز در یکی از خیابانهای این شهر بازداشت شد. او در تاریخ ۵ مرداد ۱۴۰۴ با تودیع وثیقه یک میلیارد و پانصد میلیون تومانی به طور موقت آزاد شد.
۱۱. ژیلا تشکری، در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۴۰۴ توسط نیروهای امنیتی در سقز بازداشت و در تاریخ ۲۹ مرداد ۱۴۰۴ با تودیع وثیقه یک میلیارد تومانی به طور موقت آزاد شد.
۱۲. مهسا زارعی، فعال مدنی، در تاریخ ۴ خرداد ۱۴۰۴ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در منزل خانوادگیاش در کرمانشاه بازداشت و پس از یک هفته با قرار کفالت آزاد شد.
۱۳-۱۴. روژین و رعنا خوران، دو خواهر اهل شهرک «زیوه» از منطقه «مرگهور» ارومیه، به همراه داییشان، جلال فرخی، در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۴ توسط نیروهای وزارت اطلاعات بازداشت و پس از چند روز با قرار وثیقه به صورت موقت آزاد شدند. این افراد پیشتر نیز در جریان برگزاری مراسم نوروز ۱۴۰۴ در ارومیه بازداشت شده بودند.
۱۵. شیدا عزیزی، در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴ در سنندج بازداشت و به یکی از بازداشتگاههای امنیتی این شهر منتقل شد. او پس از پایان دوره بازجویی به بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج انتقال یافت.
۱۶. درخشان رحیمی، در تاریخ ۷ تیر ۱۴۰۴ به همراه دو برادرش، زانیار و ادریس رحیمی، توسط نیروهای امنیتی در سنندج بازداشت و به یک بازداشتگاه امنیتی منتقل شد. او در مدت بازداشت با اتهامات «جاسوسی برای اسرائیل» و «اقدام علیه امنیت ملی از طریق همکاری با کومله» تحت بازجویی قرار گرفت. درخشان در تاریخ ۱۴ مهر ۱۴۰۴ پس از حدود ۱۰۰ روز بازداشت، با تودیع وثیقه یک میلیارد تومانی به طور موقت از بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج آزاد شد.
۱۷. کلارا رسولی، به همراه پدرش، خدر رسولی، در تاریخ ۱۹ تیر ۱۴۰۴ در جریان یورش خشونتآمیز نیروهای وزارت اطلاعات به منزل خانوادگیشان در مهاباد بازداشت شد. او ابتدا به بازداشتگاه اداره اطلاعات ارومیه انتقال یافت و در ۲۷ مهر ۱۴۰۴ با تودیع وثیقه به طور موقت آزاد شد.
۱۸. روناک دشتی، در تاریخ ۲۵ تیر ۱۴۰۴ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در کامیاران بازداشت و به یکی از بازداشتگاههای امنیتی در سنندج منتقل شد. او پس از چند هفته با قرار وثیقه به صورت موقت از بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج آزاد شد.
۱۹. رقیه (ژینو) کریمی، در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ توسط نیروهای سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در مریوان بازداشت و پس از انجام بازجوییها به بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج منتقل شد. او پس از مدتی با قرار وثیقه به صورت موقت آزاد شد.
۲۰. گزینگ قاضی، نویسنده اهل مهاباد و ساکن تهران، در تاریخ ۱۷ مهر ۱۴۰۴ در منزل شخصی خود توسط نیروهای امنیتی بازداشت و پس از ۱۰ روز با تودیع وثیقه به طور موقت آزاد شد.
۲۱. نوشین (نشمیل) رضایی، در تاریخ ۵ آبان ۱۴۰۴ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در کامیاران بازداشت و به بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج منتقل شد. او پس از چند هفته بازجویی در این بازداشتگاه امنیتی به کانون اصلاح و تربیت سنندج انتقال یافت. اتهام وی «اقدام علیه امنیت ملی» از طریق عضویت در کومله اعلام شده است.
۲۲. سیروان شاوله، در تاریخ ۷ آبان ۱۴۰۴ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در منزل خانوادگیاش در مهاباد بازداشت و به بازداشتگاه اداره اطلاعات ارومیه منتقل شد. او پیشتر در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۴۰۳ نیز به ستاد خبری اداره اطلاعات مهاباد احضار و چند ساعت تحت بازجویی و تهدید قرار گرفته بود.
۲۳. زیلان کمانگر، در تاریخ ۷ آبان ۱۴۰۴ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در منزل خانوادگی خود در کامیاران بازداشت و به بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج منتقل شد.
صدور حکم
دستگاه قضایی و اداری جمهوری اسلامی برای دستکم ۱۵ زن کُرد احکام حبس و اعدام، اخراج از کار یا بازنشستگی اجباری و دیگر مجازاتهای اداری و قضایی صادر کرده یا احکام قبلی آنها را تأیید کرده است.
۱. بفرین معروفی در بهار ۱۴۰۴ از سوی شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو بوکان به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» از طریق همکاری با حزب دمکرات کردستان ایران به چهار ماه و هفت روز حبس تعزیری محکوم شد.
۲. سمیه اخترشمار، معلم اهل مریوان با ۱۷ سال سابقه فعالیت در آموزش و پرورش، در اردیبهشت ۱۴۰۴ با رأی شعبه ۳۱ دیوان عدالت اداری از کار اخراج شد. اتهامات مطرح شده علیه او «طرفداری و حمایت از گروههای معاند»، «انتشار مطالب توهینآمیز و نشر اخبار کذب علیه نظام جمهوری اسلامی»، «عضویت فعال در کانالهای انجمن غیرقانونی صنفی معلمان»، «طراحی سوالات امتحانی زبان انگلیسی در حمایت از اغتشاشگران» و «حمایت از گروههای معاند اقلیم کردستان در فضای مجازی» عنوان شده است.
۳. حکم سروه پورمحمدی، مدرس زبان کُردی و عضو هیئت مدیره انجمن فرهنگیـاجتماعی «نوژین»، در آذر ۱۴۰۳ در دادگاه تجدیدنظر استان کردستان به پنج سال حبس تعزیری تبدیل شد. او پیشتر در آبان ۱۴۰۲ از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی سنندج به اتهام «تشکیل یا عضویت در دسته یا جمعیت با هدف برهم زدن امنیت کشور» به ۱۰ سال حبس تعزیری محکوم شده بود.
۴. لیلا سلیمی، فعال صنفی معلمان، که در اوایل سال ۱۴۰۳ توسط هیئت بدوی رسیدگی به تخلفات اداری استان کردستان از کار اخراج شده بود، در مرحله تجدیدنظر در آذر ۱۴۰۳ به دو ماه انفصال از خدمت محکوم شد.
۵. حکم بازنشستگی اجباری نسرین کریمی با کاهش دو طبقه شغلی و خلع سمت معاونت مدرسه صادر و در آبان ۱۴۰۴ توسط دیوان عدالت اداری تأیید شد.
۶. حکم بازنشستگی اجباری لیلا زارعی با کاهش یک طبقه شغلی صادر و در آبان ۱۴۰۴ توسط دیوان عدالت اداری تأیید شد.
۷. حکم اعدام پخشان عزیزی به اتهام «بغی» و «عضویت در گروههای معارض» در تاریخ ۱۹ دی ۱۴۰۳ توسط شعبه ۳۹ دیوان عالی کشور تأیید و به فاصله کمی پس از آن درخواست اعاده دادرسی از طرف شعبه نهم دیوان عالی کشور هم رد شد.
۸. مینا سلطانی، مادر شهریار محمدی، از جانباختگان خیزش «ژن ژیان ئازادی»، در ۲۷ بهمن ۱۴۰۳ توسط شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو شهرستان بوکان به اتهامهای «تبلیغ علیه نظام» و «حضور بدون حجاب شرعی در معابر عمومی» محاکمه و به هشت ماه حبس تعزیری و پرداخت یک میلیون تومان جزای نقدی محکوم شد.
۹-۱۰. زارا محمدی و فاطمه زند کریمی، به همراه ۵ فعال مدنی دیگر، پس از شرکت در تجمع اعتراضی علیه صدور حکم اعدام پخشان عزیزی، در ۵ اسفند ۱۴۰۳ به شعبه دوم بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب سنندج احضار، تفهیم اتهام و با قرار وثیقه ۱۰۰ میلیون تومانی بهطور موقت آزاد شدند. اتهام مطرحشده علیه آنها «اخلال در نظم و آسایش عمومی» اعلام شد.
۱۱. بیان صالحیان، پزشک اهل سقز، در ۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ توسط دادگاه کیفری ارومیه به اتهام «تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی و به نفع گروههای معاند» به پنج ماه حبس تعزیری و پرداخت ۱۵۰ میلیون تومان جزای نقدی محکوم شد.
۱۲. سهیلا مطاعی، فعال مدنی، در ۲۷ خرداد ۱۴۰۴ توسط شعبه ۱۰۲ دادگاه کیفری دهگلان به اتهام «تبلیغ به نفع گروهها و سازمانهای مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران» به سه ماه حبس تعزیری و سه سال حبس تعلیقی محکوم شد.
۱۳. الهام نادری منفرد، اهل نودشه و ساکن مریوان، توسط دادگاه انقلاب اسلامی مریوان به اتهام «فعالیت تبلیغی به نفع رژیم صهیونیستی» به دو سال حبس محکوم شد. از این حکم، ۲۱ ماه و نیم تعلیقی و ۲ ماه و نیم تعزیری و لازمالاجرا است.
۱۴. زیتون کهزادی، مدیر دبستان فردوس جوانرود، و مهری خسرویزاده، معلم پرورشی همین مدرسه، پس از اجرای سرودهای حماسی کُردی توسط دانشآموزان و انتشار آن در شبکههای اجتماعی از سمتهای اداری خود برکنار و به بخش تدریس منتقل شدند.
۱۵. شیدا عزیزی، که در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در سنندج بازداشت شده بود، در آبان ۱۴۰۴ توسط دادگاه انقلاب اسلامی به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» از طریق عضویت در حزب کومله کردستان ایران به سه سال حبس تعزیری محکوم شد.
اجرای حکم حبس
دستکم ۵ زن کُرد که پیشتر به احکام حبس محکوم شده بودند، برای اجرای حکم به زندانهای ارومیه و سنندج منتقل شدند.
۱. سوسن حسنزاده، فعال مدنی و مدرس زبان کُردی، در ۶ آذر ۱۴۰۳ برای اجرای حکم به زندان مرکزی ارومیه منتقل شد. او در مهر ۱۴۰۳ توسط شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو بوکان به اتهام «تبلیغ علیه نظام» به سه ماه حبس تعزیری محکوم شده بود. وی پس از پایان دوران محکومیت از زندان مرکزی ارومیه آزاد شد.
۲. سروه شیری، اهل روستای «طرغه» شهرستان بوکان، در ۱۷ دی ۱۴۰۳ برای اجرای حکم ۸ ماه حبس تعزیری که پیشتر به اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام به نفع حزب دمکرات کردستان ایران» برای او صادر شده بود، به زندان مرکزی ارومیه منتقل شد. او در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴ پس از پایان دوره محکومیت آزاد شد.
۳. گلاویژ محمدیارشد، در ۲۳ دی ۱۴۰۳ پس از احضار به شعبه اجرای احکام مهاباد بازداشت و برای اجرای حکم ۴ ماه حبس تعزیری که پیشتر به اتهام «تبلیغ علیه نظام» برای او صادر شده بود، به زندان مرکزی ارومیه منتقل شد. وی پس از پایان دوران محکومیت از زندان آزاد شد.
۴. بفرین معروفی، در ۴ خرداد ۱۴۰۴ برای اجرای حکم ۴ ماه و ۷ روز حبس تعزیری، به زندان مرکزی ارومیه انتقال یافت. او در ۱۸ شهریور ۱۴۰۴ پس از پایان دوره محکومیت آزاد شد.
۵. سروه پورمحمدی، مدرس زبان کُردی و عضو هیئتمدیره انجمن فرهنگی-اجتماعی «نوژین»، در ۳۰ فروردین ۱۴۰۴ پس از مراجعه به اجرای احکام دادسرای عمومی و انقلاب سنندج بازداشت و برای اجرای حکم خود به بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج منتقل شد. او پیشتر در آبان ۱۴۰۲ از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی سنندج به اتهام «تشکیل یا عضویت در دسته یا جمعیت با هدف برهم زدن امنیت کشور» به ۱۰ سال حبس تعزیری محکوم شده بود. این حکم در آذر ۱۴۰۳ در دادگاه تجدیدنظر استان کردستان به ۵ سال حبس تعزیری تبدیل شد.
اعدام
اعدام دو زن اهل ایلام به اتهامهای «قتل» و «مشارکت در قتل» گزارش شده است. احکام فریده جعفرزاده، در ۱۳ آذر ۱۴۰۳ در زندان مرکزی ایلام و میترا یاسینی، در ۵ شهریور ۱۴۰۴ در زندان مرکزی شیراز اجرا شد.
زنکشی
دستکم ۳۰ مورد زنکشی که ۵ نفر از آنها کمتر از ۱۸ سال سن داشتند، به دلیل خشونت مبتنی بر جنسیت و توسط مردان نزدیک به آنان (پدر، همسر، داماد یا خواستگار) گزارش شده است. از میان این قربانیان، سه نفر ساکن مناطق روستایی و باقی در مناطق شهری زندگی میکردند.
از نظر توزیع جغرافیایی، ۱۶ نفر در استان کرمانشاه، ۶ نفر در استان ایلام، ۵ نفر در استان کردستان و ۳ نفر در استان آذربایجان غربی به قتل رسیدهاند. همچنین از نظر وضعیت خانوادگی، ۲۲ نفر متأهل، ۲ نفر جداشده، ۳ نفر مجرد و ۳ کودک بودهاند.
براساس اطلاعات موجود، دستکم ۱۰ مورد از این قتلها خانوادگی بوده و علاوه بر قربانیان زن، سایر اعضای خانواده نیز مورد حمله قرار گرفتهاند؛ در برخی موارد افراد مجروح شده و در مواردی نیز جان خود را از دست دادهاند. همچنین در دستکم ۶ پرونده، عاملان زنکشی پس از ارتکاب جنایت اقدام به خودکشی کرده و جان باختهاند.
در میان ۳۰ زن و دختر قربانی، ۱۶ نفر توسط همسر، ۴ نفر توسط خواستگار، ۴ نفر توسط داماد و ۵ نفر توسط پدر به قتل رسیدهاند. در یک مورد نیز هویت عامل قتل مشخص نشده است.
انگیزه قتل در ۱۷ مورد مشخص نیست و بهصورت کلی و مبهم در گزارشها به «اختلافات خانوادگی» نسبت داده شده است. در سایر موارد، دلایل گزارش شده برای وقوع زنکشی، ۴ مورد به دلیل رد پیشنهاد ازدواج از سوی خواستگار، ۶ مورد به دلیل درخواست طلاق، ۱ مورد به دلیل اختلاف مالی با همسر بوده است. دو دختر کودک نیز یکی به دلیل تماس تلفنی با مادر پس از جدایی والدین و دیگری به دلیل رابطه با یک پسر به قتل رسیدند.
۱. یک زن ۴۶ ساله که هویت او اعلام نشده است در ۹ آذر ۱۴۰۳ در ایلام توسط همسرش با ضربات چاقو به قتل رسید. قاتل پس از معرفی خود به پلیس، اختلافات خانوادگی را انگیزه قتل اعلام کرد.
۲. غزاله حدودی، زن ۲۸ ساله و مادر یک کودک، در ۵ دی ۱۴۰۳ در مغازه خیاطیاش در محله نایسر سنندج، توسط مردی که درخواست ازدواجش از سوی او رد شده بود، به آتش کشیده شد و دو روز بعد بر اثر شدت سوختگی در بیمارستان جان باخت.
۳. سارا کرمی، مادر یک کودک، در دی ۱۴۰۳ در منزل خانوادگی خود در سقز به قتل رسید. او در زمان قتل در روند طلاق از همسرش قرار داشت. براساس گزارشها، آثار کبودی در ناحیه گردن و خروج خون از گوش در بدن او مشاهده شده است.
۴. کوثر دارابی، ۱۸ ساله، در ۱۲ دی ۱۴۰۳ در کرمانشاه دو ماه پس از ازدواج اجباری توسط همسرش با سلاح گرم به قتل رسید. او پیش از قتل بهشدت توسط همسرش مورد ضربوجرح قرار گرفته بود و آثار کبودی بهوضوح روی بدنش دیده میشد.
۵. زهرا شهبازی، ۲۸ ساله و مادر دو کودک، در ۱۸ دی ۱۴۰۳ در ایلام توسط همسرش با شلیک گلوله به قتل رسید. او قربانی ازدواج اجباری بود و همسرش دچار اعتیاد بوده و سابقه خشونت داشته است.
۶-۷-۸. سیما مرادی، ۳۵ ساله و دو دختر ۹ و ۱۶ سالهاش (ماهور و زینب غلامی)، در ۶ بهمن ۱۴۰۳ در کرمانشاه توسط همسرش با سلاح گرم به قتل رسید.
۹. کانی عبداللهی، ۱۷ ساله، در ۶ بهمن ۱۴۰۳ در روستای «ماشکان» پیرانشهر به دلیل «ارتباط با یک پسر» توسط پدرش با ضربات چاقو به قتل رسید. گفته میشود عموی کانی نیز سال گذشته دختر خود را با انگیزه ناموسی و به همین شیوه به قتل رسانده بود.
۱۰. دنیا حسینی، ۲۳ ساله و قربانی کودکهمسری و ازدواج اجباری در سن ۱۴ سالگی، در ۲۹ بهمن ۱۴۰۳ در کرمانشاه پس از درخواست طلاق، توسط پدرش با ضربات چاقو به قتل رسید. او پیش از قتل تحت خشونت مداوم همسرش قرار داشت و همچنین از سوی شوهرخواهرش مورد تعرض و آزار جنسی قرار گرفته بود.
۱۱. فرزانه مرادی، زن باردار ۳۰ ساله و مادر دو کودک، در ۶ فروردین ۱۴۰۴ در کوزران کرمانشاه توسط همسرش با شلیک گلوله به قتل رسید.
۱۲. آزیتا فلاحی، ۳۶ ساله و مادر دو فرزند، در ۱۴ فروردین ۱۴۰۴ در سنقر پس از ضربوشتم شدید توسط همسر به قتل رسید. ابتدا علت مرگ «خودکشی» اعلام شده بود، اما پزشکی قانونی قتل را تأیید کرد.
۱۳. آیلار ظاهرپور، ۱۲ ساله، در ۱۴ فروردین ۱۴۰۴ در روستای «سرخک» شهرستان اسلامآباد غرب به دلیل تماس تلفنی با مادر خود پس از جدایی والدین، توسط پدرش با سلاح گرم کشته شد. پدر پس از ارتکاب قتل اقدام به خودکشی کرد و به بیمارستان منتقل شد.
۱۴. زهرا نورمحمدی، به همراه دو فرزندش، در ۱۹ فروردین ۱۴۰۴ در ایلام توسط همسرش به قتل رسید. قاتل پس از این اقدام خودکشی کرد.
۱۵. گلاب فرامرزی در ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ در روستای «کلینه گوران» شهرستان دالاهو توسط همسر دخترش با شلیک گلوله به قتل رسید و مهاجم نیز پس از این اقدام خودکشی کرد. گفته میشود این مرد با همسرش اختلاف داشته و همسر او طی ماههای اخیر در خانه پدر و مادرش زندگی میکرد.
۱۶-۱۷. بتول محمدی به همراه مادر (فاطمه محمدی) و پسرش در ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ در کرمانشاه توسط همسرش با سلاح گرم به قتل رسید. در این حادثه دو عضو دیگر خانواده نیز زخمی شدند و قاتل پس از ارتکاب جنایت اقدام به خودکشی کرد.
۱۸. سمیرا نوربخش، ۳۷ ساله و مادر یک فرزند، در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ در کرمانشاه پس از رد درخواست ازدواج یک مرد، از طرف او هدف تیراندازی قرار گرفت و جان باخت.
۱۹. یک زن که هویت او اعلام نشده است، در ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ در کرمانشاه به همراه برادرش توسط همسر خود به قتل رسید. در این حادثه پدر زن نیز به شدت مجروح شد.
۲۰-۲۱. سمیرا فرهادی، مادر دو کودک، در ۲ خرداد ۱۴۰۴ در کرمانشاه به همراه دو خواهرش، سمیه فرهادی (۱۷ ساله) و زهرا فرهادی، هدف تیراندازی از سوی همسرش قرار گرفتند. در نتیجه این حمله مسلحانه، سمیرا و سمیه جان باختند. سمیرا پیش از وقوع این جنایت به دلیل اختلافات جدی با همسرش قصد جدایی از او را داشته است. قاتل پس از کشتن همسر و عضو دیگر خانواده، اقدام به خودکشی کرد.
۲۲. محبوبه دلاوری، ۴۲ ساله و معلم، در ۱ تیر ۱۴۰۴ در آبدانان در جریان مشاجره با همسرش از ناحیه سر مورد ضربه قرار گرفت و کشته شد.
۲۳-۲۴. صدیقه رستمی و خواهرش لیلا رستمی در ۱۱ تیر ۱۴۰۴ در ایلام توسط همسر صدیقه که به تازگی از زندان آزاد شده بود به قتل رسیدند. قاتل سابقه خشونت داشت و صدیقه در روند طلاق از او بود. وی پس از کشتن این دو زن و زخمیکردن یکی دیگر از اعضای خانواده، اقدام به خودکشی کرد.
۲۵. محدثه میرزایی، ۳۰ ساله و مادر یک کودک، در ۲۲ تیر ۱۴۰۴ در گیلان غرب توسط همسرش به قتل رسید. او به بهانه گفتوگو درباره بازگشت به زندگی مشترک به محل ملاقات کشانده شده بود. قاتل پس از ارتکاب این جنایت خودکشی کرد.
۲۶. چنور عباسی و همسرش در ۲۶ تیر ۱۴۰۴ در دهگلان توسط یک مرد با شلیک گلوله و ضربات چاقو به قتل رسیدند. قاتل خواستار جدایی چنور از همسرش و ازدواج با او شده بود و پس از مخالفت او دست به این جنایت زد.
۲۷. ثریا علیمحمدی، ۳۲ ساله و مادر یک کودک، در ۱۱ شهریور ۱۴۰۴ در سقز پس از تهدیدهای مکرر مرتبط با درخواست طلاق، توسط همسرش به آتش کشیده شد و جان باخت.
۲۸. شهلا کریمیانی، ۳۸ ساله و مادر دو کودک، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۴ در مهاباد پس از تجربه دورهای از خشونت شدید خانگی توسط همسرش و با همکاری برادر همسرش، از طریق «خفهکردن با روسری» به قتل رسید. پیکر وی مخفیانه دفن شده بود و محل دفن پس از گذشت چند روز کشف شد.
۲۹. لیلا علیرمایی، ۴۲ ساله و مادر دو کودک، در ۴ آبان ۱۴۰۴ در مریوان توسط مردی که از او خواستار جدایی از همسر و ازدواج با خودش شده بود، با شلیک گلوله به قتل رسید. این قتل پس از مخالفت لیلا با این درخواست رخ داد.
۳۰. نمام فرنوش، ۴۲ ساله، در ۲۵ آبان ۱۴۰۴ در مهاباد توسط همسرش با سلاح گرم به قتل رسید. در این حادثه پدر او، خالد فرنوش، نیز کشته شد. گزارشها نشان میدهد که وی پیش از قتل به دلیل اختلافات جدی در زندگی مشترک، درخواست رسمی طلاق داده بود.
زندانیان سیاسی
در حال حاضر دستکم ۹ زندانی سیاسی زن کُرد در زندانهای مختلف ایران نگهداری میشوند و دو نفر از آنها با خطر اجرای حکم اعدام مواجه هستند. یک فعال زن کُرد نیز ادامه محکومیت خود را با پابند الکترونیکی و تحت نظارت قضایی خارج از زندان میگذراند.
۱. زینب جلالیان، قدیمیترین و تنها زندانی سیاسی زن با حکم حبس ابد در ایران، هجدهمین سال حبس خود را در زندان یزد سپری میکند. او در تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۶ در کرمانشاه بازداشت شد و پس از ماهها نگهداری در سلول انفرادی و شکنجه شدید، از سوی دادگاه انقلاب اسلامی به اتهام «محاربه» از طریق عضویت در حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) ابتدا به اعدام و سپس به حبس ابد محکوم شد.
۲. پخشان عزیزی، اهل مهاباد در تاریخ ۱۳ مرداد ۱۴۰۲ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در تهران بازداشت شد و هماکنون در زندان اوین تهران به سر میبرد. دادگاه انقلاب اسلامی او را به اتهام «بغی» از طریق «فعالیت و تلاش موثر با استفاده از سلاح برای پیشبرد اهداف گروههایی که در برابر حکومت اسلامی قیام مسلحانه کرده و مرکزیت آن همچنان فعال است» به اعدام محکوم کرده است. همچنین به اتهام «عضویت در جمعیتهای معارض کشور» از طریق عضویت در حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) به ۴ سال حبس تعزیری محکوم شده است. حکم اعدام در دی ۱۴۰۳ توسط شعبه ۳۹ دیوان عالی کشور تایید و به فاصله کمی پس از آن درخواست اعاده دادرسی از طرف شعبه نهم دیوان عالی کشور هم رد شد.
۳. وریشه مرادی، اهل سنندج در تاریخ ۱۰ مرداد ۱۴۰۲ توسط نیروهای وزارت اطلاعات در ورودی شهر سنندج بازداشت شد و هماکنون در زندان اوین تهران به سر میبرد. دادگاه انقلاب اسلامی او را به به اتهام «بغی» از طریق عضویت در حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) به اعدام محکوم کرده است.
۴. سکینه پروانه، اهل قوچان در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۴۰۲ برای چندمین بار توسط نیروهای سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در مشهد بازداشت شد و هماکنون در زندان اوین تهران به سر میبرد. دادگاه انقلاب اسلامی او را به اتهامهای «تبلیغ علیه نظام»، «اجتماع و تبانی» و «توهین به رهبری»، مجموعا به ۷ سال و ۶ ماه حبس تعزیری محکوم کرده است. این حکم در دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی تایید شد.
۵. سروه پورمحمدی، مدرس زبان کُردی و از اعضای هیئت مدیره انجمن فرهنگی-اجتماعی «نوژین»، از تاریخ ۳۰ فروردین ۱۴۰۴۵ در زندان زنان سنندج به سر میبرد. او پیشتر در آبان ۱۴۰۲ توسط شعبه اول دادگاه انقلاب سنندج به ریاست قاضی کرمی به اتهام «تشکیل یا عضویت در دسته یا جمعیت با هدف برهم زدن امنیت کشور» به ۱۰ سال حبس تعزیری محکوم شده بود. این حکم در آذر ۱۴۰۳ در دادگاه تجدیدنظر استان کردستان به پنج سال حبس تعزیری تبدیل شد.
۶. ژیان سیران آغاج، زندانی سیاسی کُرد تبعه ترکیه، در پاییز ۱۴۰۱ در ارومیه بازداشت شد و پس از پنج ماه بازجویی به زندان مرکزی ارومیه منتقل گردید. دادگاه انقلاب اسلامی در سال ۱۴۰۲ او را به اتهام «عضویت در گروههای معارض» به هشت سال حبس تعزیری محکوم کرد که این حکم در دادگاه تجدیدنظر به پنج سال تبدیل شد.
۷-۸. روژدا سعدون و صفیه تورسو به همراه همسرانشان، مظلوم آرلی و فسیح کاراتاش، و دو کودک خردسالشان که بهعنوان پناهجوی سیاسی در اقلیم کردستان عراق زندگی میکردند، در ۳ مرداد ۱۴۰۳ در مسیر مهاجرت به ارمنستان در تبریز بازداشت و به بازداشتگاه اداره اطلاعات مریوان منتقل شدند. این خانوادهها پس از پایان دوره بازجویی ابتدا به زندان سنندج و سپس در ۷ بهمن ۱۴۰۳ به زندان اوین منتقل شدند.
آنها در خرداد ۱۴۰۴ توسط شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب اسلامی تهران به اتهام «عضویت در گروههای معارض» هر یک به پنج سال حبس تعزیری محکوم شدند. در مرداد ۱۴۰۴، مسئولان زندان دو فرزند خردسال این دو زن را که به سن سه سالگی رسیده بودند، از آنان جدا کرده و به خانوادههایشان که در ترکیه ساکن هستند تحویل دادند.
۹. شیدا عزیزی، در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴ در سنندج بازداشت و به یکی از بازداشتگاههای امنیتی این شهر منتقل شد. او پس از پایان دوره بازجویی به بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج انتقال یافت. وی در آبان ۱۴۰۴ توسط دادگاه انقلاب اسلامی به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» از طریق عضویت در حزب کومله کردستان ایران به سه سال حبس تعزیری محکوم شد.
۱۰. هاجر سعیدی، فعال کارگری، در ۷ آبان ۱۴۰۳ برای اجرای حکم به بند زنان کانون اصلاح و تربیت سنندج منتقل شد. دادگاه انقلاب اسلامی او را به اتهام «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم علیه امنیت کشور» به دو سال حبس تعزیری محکوم کرده بود که این حکم در دادگاه تجدیدنظر به یک سال تبدیل شد.
پیش از این نیز در مرداد ۱۳۹۹، دادگاه انقلاب اسلامی سنندج او را به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» از طریق عضویت در حزب کمونیست ایران (کومله) و همچنین شرکت در تجمعات اعتراضی و ارتباط با فعالان کارگری به پنج سال حبس تعلیقی به مدت چهار سال محکوم کرده بود.
هاجر سعیدی پس از حدود یک سال حبس تعزیری، به دلیل فعال شدن حکم تعلیقی پیشین، با پابند الکترونیکی و تحت نظارت قضایی آزاد شده است.
