تۆڕی مافه‌كانی مرۆڤی کوردستان

اعتراضات مردمی دی ماه اخیر یکی از وسیع‌ترین اعتراضات در تاریخ حاکمیت جمهوری اسلامی ایران بود که با سرکوب خونین و کم‌سابقه مواجه شد. در این اعتراضات که اوج آن در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی بود، هزاران شهروند با تیراندازی نیروهای نظامی-امنیتی جان باختند و هزاران نفر دیگر نیز مجروح شدند.

اگرچه به دلیل سرکوب خونین شاهد فروکش نسبی و شاید مقطعی این موج از اعتراضات هستیم، اما نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران از آغاز این وقایع تا کنون بازداشت گسترده شهروندان را در برنامه خود قرار دادەاند. گزارش‌های دریافتی از شهرهای مختلف ایران از بازداشت بیش از ۲ هزار شهروند کُرد حکایت دارد. در بسیاری از موارد، این بازداشت‌ها بدون ارائه دستور قضایی و همراه با خشونت و ضرب‌وشتم شدید انجام گرفته است. وزارت اطلاعات، سازمان اطلاعات سپاه پاسداران و نیروی انتظامی از جمله نهادهایی بوده‌اند که در این مدت در روند بازداشت‌ها نقش داشته‌اند. 

قطع دو هفتەای اینترنت و تداوم اختلال در روزها و هفتەهای پس از آن، همراه با فشار و تهدید خانواده‌های بازداشت‌شدگان، دسترسی به اطلاعات دقیق درباره هویت بازداشت‌شدگان و آخرین وضعیت آنان را با دشواری جدی مواجه کرده است. نهادهای امنیتی با توسل به تهدید، ارعاب و حتی وعده آزادی بازداشت‌شدگان، خانواده‌ها را تحت فشار قرار داده‌اند تا از اطلاع‌رسانی درباره وضعیت عزیزان خود خودداری کنند.

در چنین شرایطی، شبکه حقوق بشر کردستان از آغاز اعتراضات تا کنون توانسته است که اسامی و مشخصات ۴۷۰ شهروند کُرد را تایید و ثبت کند کە از سوی نهادهای مختلف امنیتی بازداشت شده‌اند و از سرنوشت بیشتر آنان همچنان اطلاعی در دست نیست.

در همین مدت، شماری از افراد در جریان اعتراضات توسط مأموران امنیتی  مورد ناپدیدسازی قهری قرار گرفته‌اند و با وجود پیگیری‌های مکرر خانواده‌های آنان برای آگاهی از سرنوشت فرزندانشان، نهادهای امنیتی و مراجع قضایی از ارائه هرگونه پاسخ و توضیح درباره وضعیت این افراد خودداری کرده‌اند.

بر اساس اطلاعات موجود، بسیاری از معترضان پس از حضور در اعتراضات و شناسایی توسط نهادهای امنیتی، در فاصله چند ساعت یا چند روز، در منازل شخصی و خانوادگی یا محل کار خود و یا در خیابان‌ها و اماکن عمومی بازداشت شدەاند. حتی در برخی موارد، مجروحان اعتراضات پس از مراجعه به مراکز درمانی شناسایی و بازداشت شدەاند. شماری از افراد نیز صرفاً به دلیل حضور در مراسم‌ ختم یا چهلم جان‌باختگان بازداشت شده‌اند. همچنین تعدادی از اعضای خانواده‌های جان‌باختگان اعتراضات به‌ دلیل پیگیری یا اطلاع‌رسانی درباره کشته‌شدن عزیزانشان مورد بازداشت قرار گرفته‌اند.

شبکه حقوق بشر کردستان در هفته‌های گذشته موفق شده است با خانواده‌های شماری از بازداشت‌شدگان و نیز برخی از شهروندانی که به‌ تازگی آزاد شده‌اند، گفت‌وگو کند. بر اساس اطلاعات به‌دست‌آمده از این گفت‌وگوها، صدها شهروند کُرد پس از پایان دوره بازجویی در بازداشتگاه‌های پلیس امنیت، وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در شهرهای مختلف، به قرنطینه زندان‌های عمومی منتقل شده و تاکنون به‌صورت بلاتکلیف در این مراکز نگهداری می‌شوند.

خانواده‌های شماری از این افراد که پس از چند هفته بی‌خبری موفق به ملاقات با عزیزانشان شده‌اند، از اعمال شکنجه علیه بازداشت‌شدگان خبر داده و اعلام کرده‌اند که آنان در زمان بازداشت و پس از انتقال به بازداشتگاه‌ها، از سوی بازجویان امنیتی برای اخذ اعترافات اجباری تحت شکنجه‌های شدید قرار گرفته‌اند. به گفته این خانواده‌ها، از جمله شکنجه‌ها می‌توان به تهدید به تجاوز جنسی، تهدید به بازداشت اعضای خانواده، اجرای اعدام ساختگی، ضرب‌وشتم با کابل، سوزاندن با اتو، کشیدن ناخن و سایر اشکال رفتارهای خشونت‌آمیز اشاره کرد.

بر اساس یافته‌های شبکه حقوق بشر کردستان، رسانه‌های وابسته به سازمان اطلاعات و بسیج سپاه پاسداران، اعترافات اجباری ۱۳ شهروند بازداشت‌شده کُرد در شهرهای ایلام، ایوان، اسفراین، ملکشاهی، چوار، کرمانشاه و تهران را منتشر کرده‌اند. برخی از این افراد که پس از پایان دوران بازجویی به قرنطینه زندان منتقل شده‌اند، در تماس تلفنی با خانواده‌های خود این اعترافات را رد و اعلام کرده‌اند که تحت شکنجەهای شدید جسمی و روانی ناچار به تکرار اظهارات دیکته‌شده از سوی بازجویان امنیتی شده‌اند. همچنین به‌ صورت شفاهی به دست‌کم ۱۰ نفر از این شهروندان اعلام شده است که با اتهام «محاربه» مواجه‌اند. با این حال، آنان به‌ صورت رسمی مورد تفهیم اتهام قرار نگرفته‌اند و پیگیری خانواده‌ها برای اطلاع از وضعیت پرونده‌هایشان تاکنون بی‌نتیجه مانده است.

با وجود پخش اعترافات اجباری این افراد و انتساب شفاهی اتهام محاربه کە می‌تواند بە صدور مجازات سنگین و حتی اعدام بیانجامد، و نیز علی‌رغم درخواست و اصرار خانوادەها برای معرفی وکیل مدافع، دادسراهای عمومی و انقلاب شهرهای مختلف از پذیرش وکیل مدافع تعیینی برای این افراد امتناع نمودە و مراجع قضایی مسئول پروندەها اعلام کرده‌اند که بعدا اقدام به تعیین وکیل تسخیری برای آنان خواهند نمود.

بر اساس تحقیقات شبکه حقوق بشر کردستان، هر چند تعدادی از این شهروندان در روزهای گذشته با قرار وثیقه آزاد شده‌اند، اما از سرنوشت اغلب بازداشت‌شدگان همچنان اطلاعی در دست نیست و همگی آنان از زمان بازداشت تا کنون از حق دسترسی به وکیل و تماس با خانواده محروم بوده‌اند.

خانواده یکی از زنان کُرد بازداشت شده به شبکه حقوق بشر کردستان اعلام کردەاند که علی‌رغم انتقال وی به قرنطینه بند زنان از همان اولین ساعات بازداشت، اما هر روز برای بازجویی به بازداشتگاه اداره اطلاعات منتقل می‌شود. وی که به دلیل انتشار استوری در حمایت از اعتراضات بازداشت شده، در تنها تماس تلفنی کوتاە خود از زمان بازداشت به فشار بازجویان برای انجام اعترافات اجباری اشاره کرده است.

از دیگرسو و بر اساس اطلاعات به دست آمده، بیش از ۱۰۰ کودک کُرد بازداشت‌ شده‌اند که شبکه حقوق بشرکردستان تنها موفق به ثبت هویت ۲۸ نفر از آنان شده است. شماری از این کودکان به کانون‌های اصلاح وتربیت منتقل و با قرار بازداشت موقت همچنان به صورت بلاتکلیف در زندان به سر می‌برند.

همچنین خانواده تعدادی از بازداشت‌شدگان در گفت‌وگو با شبکه حقوق بشر کردستان اعلام کرده‌اند که عزیزانشان پس از مجروح شدن با گلوله جنگی و ساچمه‌ای و در حالی که تحت درمان بودند، توسط نهادهای امنیتی بازداشت شده‌اند و تلاش‌های آنان برای کسب اطلاع از سرنوشت این افراد تا کنون بی‌نتیجه بوده است. افزون بر این، دست‌کم دو شهروند کُرد که اخیرا آزاد شده‌اند در گفت‌وگو با شبکه حقوق بشر کردستان اظهار داشته‌اند کە شماری از مجروحین اعتراضات را در قرنطینه زندان دیدەاند که در شرایط سخت قرنطینه بدون دسترسی به خدمات درمانی و امکانات اولیه در اتاق‌هایی با چند برابر ظرفیت اسمی نگهداری می‌شوند.

با وجود بازداشت صدها شهروند کُرد، خطر بازداشت شمار بیشتری از شهروندان همچنان وجود دارد. بر اساس اطلاعات دریافتی، تعدادی از افرادی که در مظان اتهام شرکت در اعتراضات هستند، هفته‌هاست به دلیل احتمال بازداشت، در وضعیت مخفی و شکننده‌ای به سر می‌برند و هر آن امکان شناسایی محل اختفا و بازداشت آنان وجود دارد. تداوم این وضعیت دشوار، شهروندان در معرض خطر و خانواده‌های‌شان را در شرایطی دشوار و مملو از نگرانی قرار داده است.

در عین حال، جستجو و پیگیری‌های مداوم مامورین امنیتی برای بازداشت معترضین موجب شدە است که برخی از مجروحین به دلیل ترس از بازداشت از مراجعه به مراکز درمانی خودداری کنند. بر اساس تحقیقات شبکه حقوق بشر کردستان، عدم دسترسی مجروحین به خدمات پزشکی، سلامتی و حتی زندگی آنها را در معرض خطر جدی قرار داده است. در این میان مجروحینی کە با سلاح جنگی و ساچمەای مورد اصابت گلوله قرار گرفتەاند در شرایط دشوارتر و آسیب‌پذیرتری به سر می‌برند.

از سوی دیگر، در روزهای گذشته، گزارش‌هایی مبنی بر جان‌باختن یک شهروند کُرد بر اثر شکنجه در زمان بازداشت در یکی از بازداشتگاه‌های امنیتی شهر بندرعباس منتشر شده است، اما شبکه حقوق بشر کردستان تاکنون موفق به تأیید این گزارش نشده است.

در ادامه، اسامی و اطلاعات ۴۷۰ نفر از شهروندان کُرد بازداشت‌شده در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ و پس از آن منتشر می‌شود. لازم به ذکر است که فهرست حاضر شامل تمامی بازداشت‌شدگان اعتراضات نیست و با دریافت اطلاعات بیشتر به‌روزرسانی خواهد شد.