هورام مهرنوایی، زندانی سیاسی کُرد اهل بوکان، در جریان اعتراضات «ژن، ژیان، ئازادی»^۱ بازداشت و پس از مدتی با قرار وثیقه به صورت موقت آزاد شد. در اسفند ۱۴۰۱ به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی»^۲ از طریق همکاری با حزب دمکرات کردستان^۳ ایران به ۵۴ ماه حبس تعزیری محکوم شد. در فروردین ۱۴۰۲ برای اجرای حکم به زندان بوکان منتقل و پس از مدتی با پابند الکترونیکی آزاد شد؛ اما بار دیگر در ۱۴ فروردین ۱۴۰۳ به دلیل شرکت در مراسم‌های نوروزی بازداشت شد.

۲۳ خرداد ۱۴۰۵ در حالی که به دنبال آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به مرخصی اعزام شده بود، به دلایل نامعلومی در منزل خانوادگی خود توسط نیروهای وزارت اطلاعات بازداشت شد.

بازداشت وی بدون ارائه حکم قضایی صورت گرفته و از زمان بازداشت تا کنون از حق دسترسی به وکیل و ملاقات با خانواده محروم بوده است. علی‌رغم مراجعه و پیگیری خانواده برای کسب اطلاع از سرنوشت این شهروند، نهادهای امنیتی و قضایی از ارائه توضیح در خصوص وضعیت وی خودداری کرده‌اند.

هورام مهرنوایی در بازداشتگاه اداره اطلاعات ارومیه به سر می‌برد.

۱. ژینا امینی (مهسا امینی)، زن کُرد ۲۱ ساله اهل سقز در تاریخ ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ در یکی از خیابان‌های تهران به دلیل  پوشش خود توسط نیروهای گشت ارشاد (پلیس امنیت اخلاقی) بازداشت شد. او به فاصله چند ساعت پس از بازداشت به دلیل صدمات وارد شده به جمجمه با علائم مرگ مغزی به بیمارستان کسری تهران منتقل و سه روز بعد در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ جان باخت.

قتل حکومتی ژینا موجی از اعتراضات بی‌سابقه مردمی را به دنبال داشت که با حضور گسترده شهروندان در مراسم خاکسپاری او در آرامستان «آیچی» سقز آغاز و به فاصله کمی به بسیاری از شهرهای ایران گسترش یافت. این اعتراضات گسترده علیه جمهوری اسلامی ایران که ماه‌ها به طول انجامید و طی آن دست‌کم ۵۲۷ معترض کشته و هزاران نفر مجروح و بازداشت شدند، با شعار محوری آن «ژن ژیان ئازادی» یا «زن زندگی آزادی» شناخته می‌شود.

۲. ماده ۴۹۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر کس در یکی از دسته‌‌ها یا جمعیت‌‌ها یا شعب جمعیت‌های مذکور در ماده (۴۹۸) عضویت یابد به سه ماه تا پنج سال حبس محکوم می‌‌گردد ‌مگر این‌که ثابت شود از اهداف آن بی ‌اطلاع بوده است.»

۳.  حزب دمکرات کردستان ایران در ۲۵ مرداد ۱۳۲۴ با هدف دستیابی به خودمختاری برای کردستان ایران تأسیس شد. بر اساس اساسنامه، این حزب با الهام از «افکار ملی و ساختار تشکیلاتی کومله ژ.ک» و با رویکردی واقع‌بینانه و روزآمد، به‌عنوان یک سازمان مدرن فعالیت سیاسی خود را آغاز کرد. «کومله ژ.ک» بنیان‌گذار «جمهوری کردستان» (۲ بهمن ۱۳۲۴ تا ۲۴ آذر ۱۳۲۵) در مهاباد بود؛ جمهوری‌ای که پس از یازده ماه با حمله ارتش ایران سقوط کرد و رهبران آن، از جمله قاضی محمد – رهبر حزب و رئیس‌جمهور جمهوری کردستان – اعدام شدند.

این حزب در اواخر دهه ۱۳۴۰ دوره‌ای از مبارزه مسلحانه را پشت سر گذاشت که با اختلافات داخلی همراه بود. در آستانه انقلاب ۱۳۵۷، حزب بار دیگر به‌صورت علنی و به‌عنوان یک حزب سیاسی اعلام موجودیت کرد. عبدالرحمن قاسملو و صادق شرفکندی، دو تن از رهبران برجسته حزب، به فاصله سه سال، در تیر ۱۳۶۸ و شهریور ۱۳۷۱، در اروپا توسط عوامل جمهوری اسلامی ایران ترور شدند.

در سال ۱۳۸۵، تشدید اختلافات داخلی منجر به انشعاب و شکل‌گیری دو تشکیلات با نام‌های «حزب دمکرات کردستان ایران» و «حزب دمکرات کردستان» شد. این دو جریان، پس از ۱۵ سال جدایی، در ۳۱ مرداد ۱۴۰۱ با صدور بیانیه‌ای، ادغام مجدد خود را اعلام کردند.

حزب دمکرات کردستان ایران آرمان نهایی خود را «ایجاد جامعه‌ای دمکراتیک-سوسیالیستی» و شعار استراتژیک خود را «تأمین حقوق ملت کردستان در کردستان ایران در چارچوب یک نظام دمکراتیک فدرال در ایران» عنوان کرده است. مقر اصلی این حزب در استان اربیل، اقلیم کردستان عراق قرار دارد.