پیشگفتار
طی بیش از دو ماه گذشته، همزمان با جنگ آمریکا-اسرائیل و ایران و حتی در دوره آتشبسی که بیش از یک ماه از برقراری آن میگذرد، جمهوری اسلامی ایران و گروههای نیابتی وابسته به آن در عراق موج گستردهای از حملات موشکی و پهپادی به اقلیم کردستان عراق را آغاز کردهاند. بخش عمده این حملات که توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انجام شده، اردوگاهها و مقرهای احزاب اپوزیسیون کُرد ایرانی و کمپهای پناهجویان/پناهندگان در استانهای سلیمانیه و اربیل را هدف قرار داده است.
این اردوگاهها علاوه بر محل استقرار اعضای احزاب کُرد، محل زندگی خانوادههای آنان نیز هستند؛ خانوادههایی که بسیاری از اعضای آنها بر اساس کنوانسیون ژنو دارای وضعیت پناهندگیاند و از سوی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد بهعنوان پناهجو یا پناهنده شناخته شدهاند. همچنین در این اردوگاهها مراکز آموزشی و درمانی برای ساکنان ایجاد شده است که بخش قابل توجهی از آنها در نتیجه این حملات آسیب دیده یا بهطور کامل تخریب شدهاند.
چنین حملاتی طی سالهای گذشته، از جمله در سال ۱۴۰۱ و در جریان خیزش «ژن ژیان ئازادی»، نیز بارها تکرار شده بود. با این حال، همزمان با آغاز جنگ اخیر، دامنه، شدت و تناوب این حملات بهطور چشمگیری افزایش یافته است. در نتیجه این حملات، دهها نفر کشته یا زخمی شدهاند و صدها تن دیگر ناچار به ترک محل سکونت خود و جابهجایی اجباری شدهاند.
پیشزمینه
احزاب اپوزیسیون کُرد ایرانی که از اواخر دهه ۱۳۶۰ خورشیدی بهدنبال تشدید فشارهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران، از مناطق مختلف کردستان ایران به اقلیم کردستان عراق عقبنشینی کردند، طی بیش از سه دهه گذشته بهرغم پرهیز از درگیری نظامی گسترده با جمهوری اسلامی، همواره هدف عملیاتهای برونمرزی و حملات نظامی ایران قرار داشتهاند. این حملات طیف گستردهای از ترور، آدمربایی، بمبگذاری، توپباران، حملات هوایی، موشکی و پهپادی را دربر گرفته است.
بر اساس گزارش بنیاد عبدالرحمن برومند، تنها در دهه ۱۹۹۰ میلادی دستکم ۳۸۰ مورد ترور و آدمربایی اعضا و کادرهای احزاب اپوزیسیون کُرد ایرانی توسط نیروهای برونمرزی جمهوری اسلامی ایران در اقلیم کردستان عراق مستند شده است. (۱)
در دهههای گذشته، قرارگاه رمضان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای برونمرزی وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران با استفاده از شیوههای مختلف امنیتی و نظامی، اعضا و کادرهای احزاب کُرد را هدف قرار دادهاند. در ادامه، حملات توپخانهای و بمباران هوایی اردوگاهها و مقرهای این احزاب نیز به بخشی از راهبرد جمهوری اسلامی تبدیل شد. در سالهای ۱۳۷۳ و ۱۳۷۵، اردوگاههای حزب دموکرات کردستان ایران در «دشت کویه» واقع در استان اربیل هدف بمباران جنگندههای ارتش جمهوری اسلامی و توپباران نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفت.
در این دوره، احزاب کُرد (حزب دمکرات کردستان ایران و کومله ـ سازمان کردستان حزب کمونیست ایران) تا حد زیادی مبارزه مسلحانه خود را متوقف کرده و در اردوگاهها و مقرهایی در استانهای سلیمانیه و اربیل مستقر شدند. با این حال، ترورها و عملیاتهای امنیتی ایران علیه آنان ادامه یافت. در سال ۱۳۹۰، نیروهای سپاه پاسداران به مناطق کوهستانی «قندیل» در نوار مرزی میان عراق، ایران و ترکیه ــ که در کنترل حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) بود ــ حمله کردند و شماری از روستاهای اقلیم کردستان عراق در این منطقه هدف توپباران قرار گرفت.
مرحله تازهای از حملات جمهوری اسلامی علیه احزاب کُرد از سال ۱۳۹۶ و با حمله موشکی به مقر حزب آزادی کردستان (پاک) آغاز شد؛ حملاتی که در سالهای بعد با استفاده گسترده از پهپادهای انتحاری و رزمی وارد مرحلهای تازه شد. از آن زمان تاکنون، اردوگاهها، مقرها و کمپهای وابسته به احزاب کُرد ایرانی در اقلیم کردستان عراق بارها هدف حملات موشکی، پهپادی و راکتی سپاه پاسداران قرار گرفتهاند.
به دنبال خیزش «ژن ژیان ئازادی» در سال ۱۴۰۱ و برگزاری اعتراضات گسترده در شهرهای مختلف کردستان ایران، فشار بر أحزاب ایپوزیسیون کُرد وارد مرحلهای جدید شد. در اسفند ۱۴۰۱ توافقی میان دولت مرکزی عراق و جمهوری اسلامی ایران امضا شد. هرچند جزئیات دقیقی از مفاد این توافق منتشر نشده است، اما بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای اقلیم کردستان، خلع سلاح احزاب اپوزیسیون کُرد ایرانی و افزایش فشار بر پناهجو/پناهندگان سیاسی در اقلیم کردستان، از محورهای اصلی آن بوده است.
در راستای این توافق، کمپی در منطقه «سورداش» استان سلیمانیه، با نظارت حکومت اقلیم کردستان و موافقت دولت مرکزی عراق، برای بخشی از خانوادههای اعضای سه شاخه کومله تأسیس شد و این خانوادهها در آن اسکان داده شدند. در سال ۱۴۰۴ نیز شماری دیگر از خانوادهها به این کمپ منتقل شدند. با این حال، پس از آغاز جنگ اخیر، خانههای پناهجو/پناهندگان ساکن این کمپ بارها با موشک و پهپاد از سوی جمهوری اسلامی ایران هدف قرار گرفتند.
وضعیت کنونی
بر اساس اطلاعات گردآوریشده از سوی شبکه حقوق بشر کردستان، از سال ۱۳۹۶ تاکنون، ۴۴ نفر در نتیجه حملات موشکی و پهپادی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به اردوگاهها و مقرهای احزاب اپوزیسیون کُرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق جان خود را از دست داده و دهها نفر دیگر زخمی شدهاند.
پس از آغاز جنگ آمریکا-اسرائیل و ایران در تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴، حملات ایران به اقلیم کردستان عراق وارد مرحلهای گستردهتر شد و علیرغم اعلام آتشبس میان طرفهای درگیر، این حملات همچنان ادامه یافته است.
با وجود درخواستهای مکرر احزاب کُرد برای حمایت و حفاظت بینالمللی از کمپهای غیرنظامی و محل سکونت خانوادهها و پناهجویان، تاکنون دولت اقلیم کردستان، دولت مرکزی عراق، سازمان ملل متحد و دیگر نهادهای بینالمللی اقدام عملی مؤثری برای جلوگیری از تداوم این حملات انجام ندادهاند.
ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در بیانیهای در تاریخ ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام کرد که جمهوری اسلامی از آغاز این مرحله از درگیریها تاکنون، بیش از ۷۰۰ بار حاکمیت عراق را نقض کرده و اقلیم کردستان را بهطور مستمر هدف حملات نظامی قرار داده است. بر اساس این بیانیه، بیش از ۱۵۰ حمله مستقیم علیه اردوگاههای پناهندگان سیاسی کُرد ایرانی انجام شده که در نتیجه آن دستکم ۲۱ نفر جان خود را از دست دادهاند؛ ۱۰ نفر از آنان از اعضا و نیروهای احزاب عضو این ائتلاف بودهاند.
این ائتلاف همچنین هدف قرار دادن کنسولگریها، اردوگاههای سیاسی و مناطق سکونت غیرنظامیان در اقلیم کردستان را نقض آشکار کنوانسیونهای ژنو و مصداق «جنایت جنگی» توصیف کرده و از دولتها، سازمان ملل متحد و نهادهای بینالمللی خواسته است موضعی قاطع، مسئولانه و بازدارنده در قبال این حملات اتخاذ کنند. (۲)
اداره رسانه و اطلاعرسانی دولت اقلیم کردستان نیز با انتشار بیانیهای در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام کرد که از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۲۸ فوریه تا ۲۰ آوریل ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۵)، اقلیم کردستان هدف ۸۰۹ حمله قرار گرفته که در نتیجه آن ۲۰ نفر کشته و ۱۲۳ نفر زخمی شدهاند و صدها شهروند نیز به اموال، خانهها، محل کار و خودروهایشان خسارت وارد شده است. بر اساس این بیانیه، اقلیم کردستان در صدر مناطقی قرار دارد که با وجود عدم مشارکت در جنگ، بیشترین خسارات جانی و مالی را متحمل شدهاند. (۳)
این حملات تنها مقرها و اردوگاههای احزاب اپوزیسیون کُرد را هدف قرار ندادهاند، بلکه شماری از مراکز نظامی، اداری و حتی مناطق مسکونی شهروندان در اقلیم کردستان نیز با موشک و پهپاد مورد حمله قرار گرفتهاند. در نتیجه این حملات، ۸ پیشمرگه و ۲ شهروند غیرنظامی در استان اربیل جان خود را از دست دادهاند.
علیرغم اینکه احزاب اپوزیسیون کُرد تا امروز از هرگونه اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی در این دوره خودداری کردهاند، این حملات همچنان ادامه دارد. کنسول جمهوری اسلامی ایران در سلیمانیه نیز در هفتههای گذشته از این حملات دفاع کرده است.…
حملات و جانباختگان
مرحله جدید حملات موشکی و پهپادی سپاه پاسداران در تاریخ ۱۳ بهمن ۱۳۹۶ با شلیک سه فروند موشک، به پایگاه «پاکشار» متعلق به حزب آزادی کردستان آغاز شد.
در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۳۹۷، مقر دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان در حالی که نشست پلنوم کمیته مرکزی حزب در حال برگزاری بود، هدف حمله همزمان موشکی و هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت. در نتیجه این حمله، ۱۵ تن از اعضا و کادرهای حزب جان خود را از دست دادند: کریم مهدوی، ابراهیم ابراهیمی، نسرین حداد و رحمان پیروتی (اعضای کمیته مرکزی حزب)، سهیلا قادری و هاشم عزیزی (اعضای علیالبدل کمیته مرکزی)، کریم رسولزاده (مام شیرکو)، هاوری کارساز (هاوری شیخانی)، عثمان عثمانی، پیشوا سید عمر، جمال اکبری، منصور اکبرپور، مختار قادرپور، فاروق حسنخانی و محمد حسنپور.
همزمان، در حملهای دیگر به مقر حزب دموکرات کردستان ایران، دو نفر از اعضای این حزب به نامهای مختار قادرپور و فاروق حسنخانی نیز جان باختند.
لازم به ذکر است که در آن دوره، حزب دموکرات کردستان ایران و حزب دموکرات کردستان تحت دو نام و دو تشکیلات مجزا فعالیت میکردند که بعدها با پیوستن دوباره به یکدیگر، فعالیت خود را تحت نام اصلی «حزب دموکرات کردستان ایران» ادامه دادند.
در تاریخ ۶ مهر ۱۴۰۱، مجموعهای از حملات گسترده با استفاده از پهپاد و سلاحهای دوربرد علیه مقر دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان ایران و کمپ خانوادههای وابسته به این حزب انجام شد.در جریان این حملات، هشت نفر جان خود را از دست دادند: عمر محمودزاده، هاجر زرگه، عثمان فیضی، محمد خلیلی، ریحانه کنعانی، وانیار رحمانی (نوزاد)، میلاد پیرصاحب و شیرکو برتنی. همزمان، پایگاههای حزب آزادی کردستان نیز هدف حملات گسترده موشکی و پهپادی قرار گرفتند. این حملات با شلیک ۱۸ فروند موشک و ۱۰ فروند پهپاد انجام شد و در نتیجه آن، ۹ نفر از اعضای این حزب جان باختند و ۲۶ نفر دیگر مجروح شدند.
اسامی جانباختگان این حملات عبارتاند از: احسان فرجی، امید نیکدل، یونس غیاثی، آروین سهرابی، یدالله نوریثابت، سعید امیدی، ادریس امجدی، کامران رستمی و ساسان شریعتی.
در تاریخ ۱ بهمن ۱۴۰۴،در پی سه حمله پهپادی دیگر به مقرهای حزب آزادی کردستان، یکی از اعضای این حزب به نام مظفر محمدزاده جان خود را از دست داد و یک نفر دیگر نیز مجروح شد.
در تاریخ ۱۴ اسفند ۱۴۰۴، جلال رشیدی با نام سازمانی «کاوان»، از اعضای حزب آزادی کردستان، در جریان حمله پهپادی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به منطقه «دگله» در شرق اربیل جان خود را از دست داد.
در تاریخ ۱۶ اسفند ۱۴۰۴، اسماعیل رحیمی (آکو) در جریان حملات موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به اردوگاه حزب کومله کردستان ایران در منطقه «زرگویزهله» استان سلیمانیه جان خود را از دست داد. در نتیجه این حمله، یک عضو دیگر این حزب نیز مجروح شد.
در تاریخ ۲۰ اسفند ۱۴۰۴، امید ویسی در جریان حملات پهپادی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به اردوگاه حزب کومله کردستان ایران در منطقه «زرگویزهله» استان سلیمانیه جان خود را از دست داد. در نتیجه این حمله، دو عضو دیگر این حزب نیز مجروح شدند.
در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۴۰۴، یکی از پایگاههای حزب خبات کردستان ایران در ارتفاعات «باشیک» هدف حمله پهپادی قرار گرفت که در نتیجه آن دو عضو این حزب به نامهای اقبال صالحی و فخرالدین مرادی جان باختند و چهار نفر دیگر زخمی شدند.
در تاریخ ۲۵ فروردین ۱۴۰، کمپ «سورداش» در استان سلیمانیه، متعلق به حزب کومله زحمتکشان کردستان، دستکم هشت بار هدف حملات پهپادی و کوادکوپتری قرار گرفت. در نتیجه این حملات، یکی از اعضای این حزب به نام غزال مولان جان خود را از دست داد و دو نفر دیگر مجروح شدند.
در تاریخ ۲۸ فروردین ۱۴۰۵، در پی حملات پهپادی جمهوری اسلامی ایران به کمپهای حزب دموکرات کردستان ایران در استان اربیل، دو عضو این حزب به نامهای ندا میری و سمیرا اللهیاری، به همراه شاهین آذربرزین، فرزند یکی از اعضای حزب، جان خود را از دست دادند و دو عضو دیگر نیز زخمی شدند.
درخواست برای اقدام فوری
شبکه حقوق بشر کردستان با محکوم کردن حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی ایران به اردوگاهها و محل سکونت پناهجو/پناهندگان سیاسی و اعضای احزاب اپوزیسیون کُرد ایرانی در اقلیم کردستان عراق، از نهادهای مسئول داخلی و بینالمللی میخواهد اقدامات فوری و مؤثری برای پایان دادن به این حملات و حفاظت از غیرنظامیان انجام دهند. در همین راستا، این نهاد حقوق بشری توصیههای زیر را مطرح میکند:
ـ جمهوری اسلامی ایران باید فوراً به حملات موشکی، پهپادی و هرگونه عملیات نظامی علیه اردوگاهها، کمپها و مناطق مسکونی غیرنظامیان در اقلیم کردستان عراق پایان دهد و به تعهدات خود ذیل حقوق بینالملل بشردوستانه و منشور ملل متحد پایبند باشد.
ـ دولت مرکزی عراق و حکومت اقلیم کردستان باید مسئولیت خود در حفاظت از جان و امنیت پناهجو/پناهندگان سیاسی و ساکنان این اردوگاهها را بپذیرند و تدابیر عملی و فوری برای جلوگیری از تکرار این حملات اتخاذ کنند.
ـ سازمان ملل متحد، بهویژه کمیساریای عالی پناهندگان و هیئت معاونت سازمان ملل متحد در عراق، باید وضعیت امنیتی اردوگاهها و محل سکونت پناهجو/پناهندگان سیاسی کُرد ایرانی را بهطور مستمر رصد کرده و سازوکارهای مؤثری برای حفاظت از غیرنظامیان ایجاد کنند.
ـ شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و گزارشگران ویژه مرتبط، از جمله گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران و گزارشگر ویژه اعدامهای فراقضایی، باید این حملات را بهعنوان نقض جدی حقوق بینالملل بررسی کرده و درباره پیامدهای آن برای غیرنظامیان و پناهندگان تحقیق مستقل انجام دهند.
ـ جامعه جهانی و دولتهای دارای روابط سیاسی و اقتصادی با جمهوری اسلامی ایران باید با استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و حقوقی، جمهوری اسلامی را برای توقف این حملات و احترام به حقوق غیرنظامیان تحت فشار قرار دهند.
ـ تمامی حملات انجامشده علیه مناطق غیرنظامی، اردوگاههای پناهندگان و مراکز درمانی و آموزشی باید بهصورت مستقل، شفاف و بیطرفانه مستندسازی و بررسی شوند و عاملان و آمران این حملات در چارچوب سازوکارهای بینالمللی پاسخگو شوند.
ـ نهادهای بینالمللی و سازمانهای امدادرسان باید حمایتهای بشردوستانه، درمانی و روانی لازم را برای خانوادههای آسیبدیده، مجروحان و افرادی که در نتیجه این حملات ناچار به جابهجایی شدهاند، فراهم کنند.
منابع:
۱. ترور و ربایش حداقل ۵۴۰ ایرانی توسط جمهوری اسلامی در خارج کشور
۲. ائتلاف احزاب سیاسی کوردستان ایران: حملات تهران، جنایت جنگی و تلاش برای بقاست
۳. حکومت اقلیم کردستان: ۸۰۹ حمله علیه اقلیم کردستان انجام شده و ۲۰ نفر کشته و ۱۲۳ نفر زخمی شدهاند.
