تۆڕی مافه‌كانی مرۆڤی کوردستان

تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان لە ڕاپۆرتی مانگانەی خۆیدا ئاوڕ لە حاڵەتەکانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە کوردستان و پێشێلکردنی مافی هاووڵاتیانی کورد لە ناوچە و شارەکانی ئێران لە یەک مانگی ڕابردوودا دەداتەوە. ئەم ڕاپۆرتە لەسەر بنەمای هەواڵ و ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکانی تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان و هەروەها لێکۆڵینەوە و پشتڕاستکردنەوەی ڕاپۆرت و هەواڵی ڕێکخراوە و ماڵپەڕە چالاکەکانی تر لەم بوارەدا ئامادە کراوە.

بە هۆی قەدەغەبوونی چالاکیی ڕێکخراوە سەربەخۆکانی مافی مرۆڤەوە لە ئێراندا و گوشاری سەر بنەماڵەی قوربانیانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، ئامادەکردنی ڕاپۆرتی بەڵگەدار و ورد سەبارەت بە هەموو حاڵەتەکانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ ڕووبەڕووی گرفتی فراوان دەبێتەوە. هەر بۆیە ئامار و زانیارییەکانی ناو ئەم ڕاپۆرتە سەرجەم حاڵەتەکانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ ناگرێتەوە.

بەپێی ئامارە تۆمارکۆکراوەکانی تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان، لە سەرماوەزی ١٤٠٤دا (نۆڤامبەر و دیسامبەری ٢٠٢٥)، لانیکەم ٥ بەندکراوی کورد لە زیندانەکانی نەغەدە، ورمێ، ئیلام و کەرەج لە سێدارە دراون؛ هاووڵاتییەک بە دەسڕێژی هێزەکانی پاسەوانی سنووری تورکیا لە ماکۆ کوژراوە و منداڵێکیش بە دەسڕێژی هێزە چەکدارەکانی ئێران بریندار بووە؛ کۆڵبەرێک بە دەسڕێژی هێزە سنوورپارێزەکانی ئێران لە سنووری سەوڵاوا بریندار بووە؛  سزای بەندکران بۆ دوو هاووڵاتی و سزای لەسێدارەدان بۆ زیندانییەکی سیاسی بە تۆمەتی «بەغی» دەر چووە، هاوکات سزای لەسێدارەدانی دوو زیندانیی سیاسیی دیکە لە دیوانی باڵا هەڵوەشاوەتەوە یان پەسەند کراوە؛ لانیکەم ٦٦ کەس، لەوانە منداڵێک، بە تۆمەتی سیاسی دەستبەسەر کراون؛ لانیکەم دوو ژن بە دەستی پیاوانی بنەماڵە کوژراون؛ چوار بەندکراو بە هۆکاری نادیار یان بێبەشکردن لە خزمەتگوزاریی پزیشکی گیانیان لە دەست داوە و سێ ئەندامی ئەنجومەنی پیشەیی مامۆستایانی کوردستان- سەقز بانگهێشتی بەردەم بنکەی هەواڵگریی ئیدارەی ئیتلاعات کراون و خراونەتە بەر لێپرسینەوە.

·      لەسێدارەدان

لانیکەم ٥ بەندکراوی کورد کە پێشتر بە تۆمەتی «مادەی هۆشبەر» و «کوشتنی بەئەنقەست» سزای لەسێدارەدانیان بۆ دەرچووبوو، لە زیندانەکانی نەغەدە، ورمێ، کەرەج و ئیلام لە سێدارە دران.

·      کوشتنی هاووڵاتیان

هاووڵاتییەکی خەڵکی ماکۆ بە ناوی حسەین دەوڵەتخاە لە ناوچە سنوورییەکانی ئەم شارە بە دەسڕێژەی هێزەکانی پاسەوانی سنووری تورکیا کوژرا.

·      کۆڵبەران

کۆڵبەرێک بە ناوی بەختیار ڕووزبێهـ لە ناوچە سنوورییەکانی سەوڵاوا بە دەسڕێژی هێزە سنوورپارێزەکانی ئێران بریندار بوو.

·      سزاکان

لانیکەم ٣٢ چالاکوانی ژینگەپارێز لە لایەن دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامییەوە لە شارەکانی مەهاباد و سنە بە تۆمەتی سیاسی سزای بەندکرانیان بەسەردا سەپا.

هەروەها ڕامین زلە، زیندانیی سیاسیی کورد کە لە زیندانی نەغەدەیە، لە لایەن لقی یەکەمی دادگای شۆڕشی ئیسلامیی مەهابادەوە بە تۆمەتی «بەغی» سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا.

هەر لە کۆتایی ئەم مانگەدا سزای لەسێدارەدانی زیندانیی سیاسیی کورد مێحراب عەبدوڵڵازادە لە لایەن لقی ٩ی دیوانی باڵای ئێرانەوە پەسەند کرا. هەروەها سزای لەسێدارەدانی زیندانیی سیاسیی کورد وریشە مورادی بە هۆی ناتەواوبوونی لێکۆڵینەوەکانەوە لە لایەن لقی ٩ی دیوانی باڵای ئێرانەوە هەڵوەشایەوە.

·      دەستبەسەرکردنەکان

لانیکەم ٦٦ هاووڵاتیی کورد، لەوانە چەندین چالاکوانی فەرهەنگی و ژینگەپارێز، لە شارە جیاوازەکانی پارێزگاکانی کوردستان، ئازەربایجانی ڕۆژئاوا، خوراسانی باکوور، خوراسانی ڕەزەوی، کرماشان و ئیلام بە هۆکاری سیاسی لە لایەن دامودەزگا ئەمنی و دادوەرییەکانەوە دەستبەسەر کران.

لە کۆی ئەم هاووڵاتیانە حەوت کەسیان، لەوانە سێ ئەندامی تیمی میدیایی تەلەڤیزیۆنی «ئاڤامیدیا»ی هەرێمی کوردستان کە لە کاتی ڕووماڵکردنی «فێستیڤاڵی بەیت و حەیران»ی سەردەشتدا دەستبەسەر کرابوون، ئازاد کراون. یەک کەس بە مەبەستی جێبەجێکردنی سزای بەندکران ڕەوانەی زیندانی میاندواو کراوە. ئەوانی دیکە، لەوانە منداڵێکی ١٦ ساڵان، تا ئێستایش هەر دەستبەسەرن و لەسەر چارەنووس و شوێنی ڕاگرتنی هەندێکیان هیچ زانیارییەکی ورد بەردەست نەکەوتووە.

·      ژنکوشتن

ـ لەیلا ئازەری، هاووڵاتیی دانیشتووی بۆکان، بە دەستی هاوسەری پێشووی کوژرا. دەوترێت هۆکاری ئەم ڕووداوە «ڕەتکردنەوەی داوای گەڕانەوە بۆ ژیانی هاوبەش» بووە.

ـ نیکوو نەزەریی زەروەنی، خەڵکی کووهدەشتی لوڕستان، بە دەستی باوک و برا و مامی کوژرا. دەوترێت بکوژەکان دوای شکاندنی دەست و قاچەکانی ژەهرخواردیان کردووە و کوشتوویانە. بنەماڵەکەی سەرەتا دەیانویست ڕووداوەکە وەک خۆکوشتن لە قەڵەم بدەن. نیکوو داواکاریی بنەماڵەکەی بۆ گەڕانەوە بۆ لای هاوسەرەکەی قبووڵ نەکردبوو، هاوسەرەکەی بەردەوام لە بەرانبەر نیکوودا توندوتیژیی بەکار هێنابوو، هەر ئەمەش هۆکاری کوشتنی بووە.

·      زیندانیانی سیاسی

ـ مامۆستا محەممەد خزرنژاد کە پێشینەی ٢٤ ساڵ بەرنوێژی و وانەوتنەوەی هەیە، لە زیندانی ناوەندیی سنەوە مۆڵەتی پشووی کاتیی پێ درا. ئەم بەندکراوە سیاسییە کە سزای ١٦ ساڵ بەندکرانی بەسەردا سەپاوە، دوای ئەوەی چەندین پزیشکی تایبەتمەند و هەروەها پزیشکیی داد بڕیاری پزیشکییان بۆ دەر کرد، بۆ ماوەی مانگێک مۆڵەتی پشووی دەرمانیی پێ درا و ئێستە لە نەخۆشخانەی تەوحیدی سنە خەوێنراوە و لەژێر چاودێریی پزیشکیی بەپەلە و تایبەتدایە.

ـ بڕیاری دەستبەسەربوونی خزر (شەماڵ) ڕەسوول مروەت، چالاکوانی مەدەنی و زیندانیی سیاسیی پێشوو، دیسانەوە درێژ کرایەوە.

ـ نایب عەسکەری، زیندانیی سیاسیی کورد کە پێنجەم ساڵی سزا ١٥ ساڵییەکەی لە زیندانی ناوەندیی ورمێدا تێ دەپەڕێنێت، وەک ناڕەزایەتییەک لە بەرانبەر بێبەشکردنی لە دیداری بنەماڵە و مۆڵەتی پشووی کاتی، لێوەکانی دوورییەوە و مانی لە خواردن گرت. ئەم زیندانییە سیاسییە چەند ڕۆژێک دوای ڕاگەیاندنی مانگرتنەکە بە فەرمانی بەرپرسانی زیندان ڕەوانەی ژووری تاکەکەسی کرا.

·      گیانلەدەستدانی بەندکراوان

ـ نادر (شێردڵ) جامەشوورانی، بەندکراوی خەڵکی کرماشان، دوای نزیکەی ٢٠ ساڵ بەندکران، لە زیندانی ناوەندیی کرماشان (دیزڵئاوا) گیانی لە دەست دا. بەرپرسانی زیندان وتوویانە ئەم بەندکراوە بە هۆی جەڵدەوە گیانی لە دەست داوە، بەڵام بنەماڵەکەی ئەو قسانە ڕەت دەکەنەوە و دەڵێن مەرگەکەی گوناماوییە.

ـ کاوە ئەحمەدزادە، زیندانیی سیاسیی پێشوو کە لە چەند مانگێک پێشترەوە لەبەر هەندێ کێشەی دارایی لە زیندانی بۆکان بەند کرابوو، لەبەر بێبەشکردن و دابیننەکردنی خزمەتگوزاریی پزیشکی گیانی لە دەست دا. ئەم هاووڵاتییە لە ڕابردوودا چەندین جار بە تۆمەتی سیاسی دەستبەسەر کرابوو و بە گشتی نزیکەی ٦ ساڵی لە زیندانی بۆکاندا تێ پەڕاندبوو. کاوە لە چەند حەفتەیەک پێشترەوە تووشی ئانفلۆنزا بووبوو و سەرباری ئەوەی دۆخی تەندروستیی تێک چووبوو، هیچ جۆرە خزمەتگوزارییەکی پزیشکیی بۆ دابین نەکرابوو.

ـ عەبدولهادی شێخەپوور، بەندکراوی خەڵکی سەردەشت کە سزای ٣ ساڵ بەندکرانەکەی تێ پەڕاندبوو، بە هۆی بێبەشکردنەوە لە خزمەتگوزاریی پزیشکی لە زیندانی مەهاباد گیانی لە دەست دا.

ـ وەحید عومەری، بەندکراوی کورد کە بە هۆی دۆسیەیەکی ماڵییەوە لە زیندانی سەڵماس ماوەی سزاکەی تێ دەپەڕاند، بە هۆی دابیننەکردنی خزمەتگوزاریی پزیشکییەوە گیانی لە دەست دا.

·      مافی پیشەیی

سێ ئەندامی ئەنجومەنی پیشەیی مامۆستایانی کوردستان – سەقز بە ناوەکانی تاهیر قادرزادە، سلێمان عەبدی و ئەحمەد قادری، لەسەر سکاڵای داواکاری گشتیی ئەم شارە بە تۆمەتی «تێکدانی ئارامیی گشتی» ڕووبەڕووی دۆسیەسازیی دادوەری بوونەوە. ئەم سێ مامۆستا کوردە لە لایەن بنکەی هەواڵگریی ئیدارەی ئیتلاعاتی سەقزەوە بانگهێشت و لێپرسینەوەیان لێ کراوە.

·      حاڵەتەکانی تر

ـ ڕۆژی ١٦ی سەرماوەزی ١٤٠٤ (٧ی دیسامبەری ٢٠٢٥) هێزە ئینتیزامییەکان لە ناوچەی «یولاگەردی»ی شاری شووتی سەر بە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا کەوتنە دوای ئۆتۆمبێلی هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی جەعفەر میرزایی و دەسڕێژی گوللەیان لێ کرد کە بووە هۆی وەرگەڕانی ئۆتۆمبێلەکە. لە ئەنجامدا سێ هاووڵاتیی ئەفغانستانیی ناو ئۆتۆمبێلەکە دەسبەجێ گیانیان لە دەست دا و شۆفێرەکەیش دوای چەند حەفتەیەک مانەوە لە نەخۆشخانە، ڕۆژی ٢٨ی سەرماوەز (١٩ی دیسامبەر) بە هۆی سەختبوونی برینەکانیەوە گیانی لە دەست دا.

ـ ژیوار ڕەحمانی، هاووڵاتیی ١٧ ساڵانی خەڵکی گوندی «نیسانە»ی سەر بە پاوە، ڕۆژی ١٨ی سەرماوەزی ١٤٠٤ (٩ی دیسامبەری ٢٠٢٥) بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەخت کەوتە بەر دەسڕێژی هێزە چەکدارەکانی ئێران و بە سەختی بریندار بوو. هێزەکانی دەوریەی بنکەی «مەلاندەر» لە نزیک بنکەکەیاندا گومانی هەڵگرتنی کاڵای قاچاخیان لێ کردبوو و هەر بۆیە بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەخت ئۆتۆمبێلەکەیان دایە بەر دەسڕێژی گوللە. لەم ڕووداوەدا شان و پشتی ژیوار پێکرا و بە سەختی بریندار بوو، چەندین گوللەیش بەر ئۆتۆمبێلەکەی کەوتووە. ئەم هاووڵاتییە بۆ وەرگرتنی چارەسەر ڕەوانەی نەخۆشخانەی تاڵەقانیی کرماشان کراوە و لە ئێستەدا بە هۆی خوێنلێچوونی سییەکانی و بەرکەوتنی بڕبڕە و مرۆخەیەوە لە دۆخێکی زۆر خراپ و مەترسیداردایە.