تۆڕی مافه‌كانی مرۆڤی کوردستان

تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان لە ڕاپۆرتی مانگانەی خۆیدا ئاوڕ لە حاڵەتەکانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە کوردستان و پێشێلکردنی مافی هاووڵاتیانی کورد لە ناوچە و شارەکانی ئێران لە یەک مانگی ڕابردوودا دەداتەوە. ئەم ڕاپۆرتە لەسەر بنەمای هەواڵ و ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکانی تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان و هەروەها لێکۆڵینەوە و پشتڕاستکردنەوەی ڕاپۆرت و هەواڵی ڕێکخراوە و ماڵپەڕە چالاکەکانی تر لەم بوارەدا ئامادە کراوە.

بە هۆی قەدەغەبوونی چالاکیی ڕێکخراوە سەربەخۆکانی مافی مرۆڤەوە لە ئێراندا و گوشاری سەر بنەماڵەی قوربانیانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، ئامادەکردنی ڕاپۆرتی بەڵگەدار و ورد سەبارەت بە هەموو حاڵەتەکانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ ڕووبەڕووی گرفتی فراوان دەبێتەوە. هەر بۆیە ئامار و زانیارییەکانی ناو ئەم ڕاپۆرتە سەرجەم حاڵەتەکانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ ناگرێتەوە.

بەپێی ئامارە کۆکراوەکانی تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان، لە گەلاوێژی ١٤٠٤دا (جولای و ئاگۆستی ٢٠٢٥)، چوار کۆڵبەر کوژراون و پێنج کۆڵبەری تریش بریندار بوون؛ بەندکراوێکی مەزهەبیی کورد و لانیکەم دوو بەندکراوی تر بە تۆمەتی «بەغی»، «مادەی هۆشبەر» و «کوشتنی بەئەنقەست» لە سێدارە دراون؛ ١٨ کەس سزایان بەسەردا سەپاوە؛ لانیکەم ١٣ کەس بە تۆمەتی سیاسی دەستبەسەر کراون؛ دوو هاووڵاتیی کورد بە دەسڕێژی هێزە چەکدارەکانی ئێران کوژراون.

بە هۆی دەسڕێژی هێزە سنوورپارێزەکانی ئێرانەوە چوار کۆڵبەری کورد بە ناوەکانی ئەمین گەردی، بەرزان ساڵحی، هێمن دانش و ڕەحمان ڕەسوولزادە لە ناوچە سنوورییەکانی بانە و مەریوان کوژران و لانیکەم پێنج کۆڵبەری تریش بریندار بوون.

بەندکراوێکی مەزهەبیی کورد بە ناوی مێهدی ئەسغەرزادە کە پێشتر بە تۆمەتی «ڕاپەڕینی چەکداری دژ بە کۆماری ئیسلامیی ئێران» سزای لەسێدارەدانی بۆ دەرچووبوو، لە زیندانی قزلحەساری کەرەج لە سێدارە درا، هەروەها سزای لەسێدارەدانی دوو بەندکراوی تر بە ناوەکانی ئەمیرمحەممەد فارووقی و سەفەرعەلی کەیفەری کە پێشتر بە تۆمەتی «مادەی هۆشبەر» و «کوشتنی بەئەنقەست» بۆیان دەرچووبوو، لە زیندانە ناوەندییەکانی کرمان و قوروە جێبەجێ کرا.

لانیکەم ٢٠ هاووڵاتی، زیندانیی سیاسیی پێشوو و ژمارەیەک لە ئەندامانی ئەنجومەنی پیشەیی مامۆستایان لە شارەکانی سەقز، دێلوڕان، دیواندەرە، سنە، ورمێ و مەهاباد، لە لایەن دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی، کەتن (کەیفەری) و پیاچوونەوە و هەروەها لیژنەی لێکۆڵینەوە لە سەرپێچییە ئیدارییەکانی وەزارەتی پەروەردە و فێرکارییەوە بە تۆمەتی سیاسی سزای وەک بەندکران، بەندکرانی هەڵپەسێردراو، بێبژاردن، دەرکردن لە کار، دابڕاندنی هەمیشەیی لە خزمەتی دەوڵەتی، خانەنشینکردنی زۆرەملێ، بێبەشکردن لە وەرگرتنی پیشەی هەستیار و دوورخستنەوەیان بەسەردا سەپا.

ڕۆژی ٨ی گەلاوێژ (٣٠ی جولای) سزای بڕینەوەی چوار پەنجەی دەستی ڕاستی سێ بەندکراو بە ناوەکانی هادی ڕوستەمی، مێهدی شاهیوەند و مێهدی شەرەفیان لە زیندانی ناوەندیی ورمێ جێبەجێ کرا. دوای لێدانی دەرزیی بەنجکردن، سزای بڕینەوەی چوار پەنجەی دەستی ڕاستی ئەم سێ بەندکراوە لە ڕێگای ئامێری گیۆتینەوە جێبەجێ کرا. پاشان بە ئامبۆڵانسێک گوازرانەوە بۆ ناوەندێکی پزیشکیی ورمێ و دوای چەند کاتژمێرێک پانسمان و برینپێچکردن، بەبێ تەواوکردنی قۆناغەکانی دەرمان و وەرگرتنی چارەسەر گەڕێنرانەوە بۆ بەندی پێشوازیکردنی زیندانی ناوەندی.

لانیکەم ١٣ هاووڵاتی، چالاکوانی مەدەنی و زیندانیی سیاسیی پێشوو لە شارە جیاوازەکانی پارێزگاکانی کوردستان و ئازەربایجانی ڕۆژئاوا بە هۆکاری سیاسی لە لایەن دامودەزگا ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کران.

لە کۆی ئەم هاووڵاتیانە یەک کەس بە مەبەستی جێبەجێکردنی سزای بەندکران ڕەوانەی زیندانی مەهاباد کراوە. زۆربەی ئەم هاووڵاتیانە تا ئێستایش هەر دەستبەسەرن و لەسەر چارەنووس و شوێنی ڕاگرتنی هەندێکیان هیچ زانیارییەک بەردەست نەکەوتووە. هۆشیار شەعبانی، زیندانیی سیاسیی پێشووی خەڵکی بانە، دوای ئەوەی بە دەسڕێژی هێزە ئەمنییەکان بریندار بووە، دەستبەسەر کراوە.

ڕۆژی ١ی گەلاوێژ (٢٣ی جولای) دوو هاووڵاتیی خەڵکی شاری هەلیلانی ئیلام بە ناوەکانی ئارمان بیگلەری و پژمان بەدری، پاش ڕاوەدوونران لە لایەن هێزەکانی پۆلیسی ئینتیزامییەوە کەوتنە بەر دەسڕێژی ئەو هێزانەوە و گیانیان لە دەست دا. ئۆتۆمبیلێکی پۆلیسی ئینتیزامی دوای ئەم هاووڵاتیانە دەکەوێت و بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەخت و لە مەودای نزیکەوە دەسڕێژیان لێ دەکات و هەردووکیان دەسبەجێ دەکوژرێن.

ـ ڕەحمان تابش، زیندانیی سیاسیی خەڵکی شنۆ کە سزای ١٦ مانگ بەندکرانی بەسەردا سەپاوە و بەم دواییانە بە مەبەستی جێبەجێکردنی ئەو سزایە گوازراوەتەوە بۆ زیندانی شنۆ، دۆخی تەندروستیی ناجێگیرە و لە مافی وەرگرتنی خزمەتگوزاریی پزیشکی بێبەش کراوە. ئەگەرچی پزیشکانی نەخۆشخانەکەی زیندان داوایان کردووە دەسبەجێ بنێردرێتە ناوەندێکی پزیشکی لە دەرەوەی زیندان، بەڵام دەزگای ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانی شنۆ ڕێگریی لەم کارە کردووە.

ـ بەرپرسانی زیندانەکانی قەرچەکی وەرامین و ئێڤینی تاران، چوار زیندانیی سیاسیی کوردی هاووڵاتیی تورکیایان بە ناوەکانی ڕۆژدا سەعدوون، سەفیە تورسو، فەسیح کاراتاش و مەزڵووم ئارلی بانگهێشت کردووە و پێیان ڕاگەیاندوون کە ئەگەر بەڵێننامەیەک بۆ ڕادەستکردنی منداڵەکانیان بە بنەماڵەکانیان واژۆ نەکەن، لە چەند ڕۆژی داهاتوودا منداڵەکانیان ڕادەستی ڕێکخراوەی «بێهزیستی»ی ئێران دەکرێن. بەرپرسانی ئەو دوو زیندانە ئەم زیندانییە سیاسیانەیان بانگهێشت کردووە و ئاگاداریان کردوونەتەوە کە بەپێی ڕێوشوێنەکانی بەندیخانە، منداڵ تەنها تا تەمەنی دوو ساڵ دەتوانێت لە لای دایکی لە زینداندا بمێنێتەوە و ئێستە کە منداڵەکانی ئەوان بوونەتە سێ ساڵ، دەبێ بنەماڵەکانیان لە تورکیاوە بێن و وەریان بگرن، ئەگینا ڕادەستی ڕێکخراوەی «بێهزیستی»ی ئێران دەکرێن.

ـ مێحراب عەبدوڵڵازادە، زیندانیی سیاسیی کوردی سزادراو بە لەسێدارەدان و لە دەستبەسەرکراوانی سەرهەڵدانی «ژن، ژیان، ئازادی» لە ورمێ، لە سەروبەندی سێیەم ساڵوەگەڕی ئەم سەرهەڵدانەدا تا ئێستایش لە زیندانی ناوەندیی ورمێ لە دۆخێکی هەڵپەسێردراودایە. دۆسیەکەی لە بەفرانباری ١٤٠٣دا (ژانڤییەی ٢٠٢٥) دوای تانەدانی پارێزەرەکانی لە بڕیارەکەی دادگا، بۆ تێهەڵچوونەوە ڕادەستی لقی ٩ی دیوانی باڵای ئێران کراوە، بەڵام تا ئێستا هیچ بڕیارێک لە لایەن ئەو دادگایەوە دەر نەکراوە. ئەم هاووڵاتییە کوردە لە ڕەزبەری ١٤٠٣دا (ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤) لە لایەن لقی یەکەمی دادگای شۆڕشی ئیسلامیی ورمێوە بە سەرۆکایەتیی دادوەر نەجەفزادە بە تۆمەتی «افساد فی‌الارض» و «بەشداریکردن لە کوشتنی بەئەنقەست»ی ئەندامێکی هێزەکانی بەسیجدا، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا.

ـ ئەشکان فەهیم، نووسەر و چالاکی فەرهەنگیی خەڵکی مەهاباد کە لە ڕەزبەری ١٤٠٢ەوە (ئۆکتۆبەری ٢٠٢٢) لە زیندانی ئەم شارەدایە، سەرباری ئەوەی گیرۆدەی چەندین نەخۆشیی وەک کێشەی دڵ، سەرئێشەی قورس و ئالێرژیی پێستییە، بە هۆی ڕێگریکردنی وەزارەتی ئیتلاعاتەوە لە وەرگرتنی خزمەتگوزاریی پزیشکی و مۆڵەتی پشووی دەرمانی بێبەش کراوە. ئەم زیندانییە سیاسییە لە هاوینی ١٤٠٣دا (٢٠٢٤) بۆ ماوەی نزیک بە ٣ مانگ بە ڕەزامەندیی شۆرای پۆلێنبەندیی زیندان گوازرایەوە بۆ بەشی کارکردنی زیندان و هەموو حەفتەیەک چەند ڕۆژێک مۆڵەتی پشووی کاتیی پێ دەدرا، بەڵام لە ڕەزبەری ساڵی ڕابردووەوە (ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤) بە هۆکاری نادیار سەرلەنوێ گەڕێنرایەوە بۆ ناو زیندان. ئەم زیندانییە سیاسییە لە نزیکەی ١١ مانگ لەمەوپێشەوە سەرەڕای گیرۆدەبوون بە چەندین نەخۆشی، لەوانە نەخۆشیی پێست کە لە زیندان تووشی بووە و هەروەها توندبوونەوەی نەخۆشیی پێشوو و سەرئێشەی قورس، لە مافی وەرگرتنی خزمەتگوزاریی پزیشکی و مۆڵەتی پشووی دەرمانی بێبەش کراوە.

ـ بۆ دووەم جار داوای سەرلەنوێ دادگاییکردنەوەی ماشەڵڵا کەرەمی، باوکی خۆپیشاندەری لەسێدارەدراوی سەرهەڵدانی «ژن، ژیان، ئازادی» محەممەدمێهدی کەرەمی، لە دیوانی باڵای ئێران ڕەت کرایەوە.

سەجاد حائیری، نووسەر، دەرهێنەری سینەما و مامۆستای زمانی کوردیی خەڵکی ئیلام و دانیشتووی شاری دەماوەند، دوای بانگهێشتکران بۆ لقی ٣ی لێپرسینەوەی دادسەرای گشتی و شۆڕشی دەماوەند تۆمەتێکی نوێی لەژێر ناوی «تێکدانی ڕای گشتی لە ڕێگای بڵاوکردنەوەی بابەتی ناڕاستەوە» ڕووبەڕوو کرایەوە و پاشان بە دانانی بارمتە و بە شێوەی کاتی ئازاد کرا.